رشد کردن همیشه به این معنا نیست که در مسیر درستی قرار داریم. گاهی ممکن است هر روز بیشتر کار کنیم، مهارتهای بیشتری یاد بگیریم، درآمدمان افزایش پیدا کند و حتی از نظر دیگران موفقتر به نظر برسیم؛ اما در درون خودمان احساس کنیم چیزی درست نیست.
این همان جایی است که مفهوم شخصیتسازی اهمیت پیدا میکند.
رشد واقعی فقط به دستاوردهای بیرونی مربوط نمیشود. اگر قرار است انسان رشد کند، باید همزمان روی شخصیت، نگرش، تصمیمگیری، روابط، خودشناسی و معنای زندگی خود نیز کار کند. ممکن است در ظاهر در حال پیشرفت باشیم، اما اگر این پیشرفت ما را از خود واقعیمان دور کند، شاید در حال رشد در مسیر اشتباه باشیم.
اما از کجا بفهمیم مسیر رشدمان اشتباه است؟
در ادامه با ۵ نشانه رشد در مسیر اشتباه آشنا میشویم.
۱. بیشتر موفق شدهای، اما آرامتر نشدهای
یکی از مهمترین نشانههای رشد اشتباه این است که دستاوردهایت بیشتر شدهاند، اما آرامشت کمتر.
ممکن است درآمد بیشتری داشته باشی، موقعیت شغلی بهتری پیدا کرده باشی، مهارتهای جدیدی یاد گرفته باشی یا در نگاه دیگران موفقتر شده باشی؛ اما همچنان احساس اضطراب، فشار و نارضایتی کنی.
این سؤال را از خودت بپرس:
«اگر تمام دستاوردهای بیرونی من بیشتر شوند، اما حال درونی من بهتر نشود، آیا واقعاً رشد کردهام؟»
رشد شخصیتی قرار است ظرفیت انسان را برای داشتن یک زندگی متعادلتر افزایش دهد. اگر موفقیتهای بیرونی دائماً به قیمت از دست دادن سلامت روان، روابط، آرامش و کیفیت زندگی به دست بیایند، شاید لازم باشد تعریف خودمان از رشد را دوباره بررسی کنیم.
شخصیتسازی یعنی فقط قویتر شدن برای رسیدن به اهداف بیشتر نباشد؛ بلکه تبدیل شدن به انسانی باشیم که بتواند با موفقیت، شکست، فشار، تغییر و مسئولیت نیز درست برخورد کند.
۲. بیشتر شبیه چیزی شدهای که دیگران میخواهند
گاهی مسیر رشد ما از جایی منحرف میشود که به جای شناختن خودمان، شروع میکنیم به ساختن نسخهای از خودمان که دیگران تأییدش کنند.شغل خاصی انتخاب میکنیم چون خانواده آن را موفقیت میدانند.سبک زندگی خاصی را دنبال میکنیم چون در شبکههای اجتماعی جذاب به نظر میرسد.هدفهایی را انتخاب میکنیم که دیگران برایمان تعریف کردهاند.حتی ممکن است سالها برای رسیدن به چیزی تلاش کنیم، بدون اینکه یک بار از خودمان بپرسیم:
«آیا واقعاً این چیزی است که من میخواهم؟»
شخصیتسازی بدون خودشناسی ممکن نیست.اگر ندانیم چه ارزشهایی برایمان مهم هستند، چه تواناییهایی داریم، چه محدودیتهایی داریم و چه نوع زندگیای برایمان معنادار است، احتمال زیادی وجود دارد که مسیر رشد خود را بر اساس معیارهای دیگران انتخاب کنیم.
رشد واقعی زمانی آغاز میشود که بتوانی بین «چیزی که دیگران از تو میخواهند» و «چیزی که واقعاً برای تو ارزشمند است» تفاوت بگذاری.
۳. دائماً خودت را با دیگران مقایسه میکنی
یکی دیگر از نشانههای رشد در مسیر اشتباه، تبدیل شدن زندگی به یک مسابقه دائمی است.
او درآمد بیشتری دارد؛ پس من باید بیشتر درآمد داشته باشم.
او خانه بهتری خریده؛ پس من عقب ماندهام.
او بیشتر دیده میشود؛ پس من موفق نیستم.
او مهارت بیشتری دارد؛ پس من کافی نیستم.
در این شرایط، رشد دیگر از درون تو نمیآید؛ بلکه واکنشی به زندگی دیگران است.
مشکل مقایسه این است که معیار موفقیت را از خودت میگیرد. دیگر نمیپرسی «من نسبت به گذشته چقدر رشد کردهام؟» بلکه دائماً میپرسی «از دیگران جلوتر هستم یا عقبتر؟»
شخصیت سالم به انسان کمک میکند مسیر خودش را بشناسد.ممکن است سرعت رشد تو با فرد دیگری متفاوت باشد. ممکن است هدفهای تو با او فرق داشته باشد. حتی ممکن است چیزی که برای یک نفر موفقیت محسوب میشود، برای تو هیچ معنایی نداشته باشد.رشد واقعی یعنی بهتر شدن نسبت به نسخه قبلی خودت، نه شکست دادن دیگران.
۴. برای رسیدن به هدف، خودت را از خودت دور کردهای
گاهی آنقدر روی رسیدن به هدف تمرکز میکنیم که فراموش میکنیم قرار است در این مسیر چه انسانی شویم.
برای موفقیت، خانواده را کنار میگذاریم.برای پول بیشتر، سلامت خود را نادیده میگیریم.برای تأیید دیگران، ارزشهای شخصی خودمان را زیر پا میگذاریم.برای رسیدن سریعتر، اخلاق و اصولمان را کنار میگذاریم.در چنین شرایطی ممکن است به هدف برسیم؛ اما چیزی از خودمان باقی نمانده باشد.این یکی از خطرناکترین شکلهای رشد است.چون رشد واقعی فقط به این سؤال پاسخ نمیدهد که:
«به کجا رسیدم؟»
بلکه میپرسد:
«در مسیر رسیدن، به چه کسی تبدیل شدم؟»
اگر رسیدن به یک هدف باعث شود انسانی مضطربتر، خودخواهتر، بیاعتمادتر یا دورتر از ارزشهایش شوی، باید درباره مسیر دوباره فکر کنی.شخصیتسازی یعنی موفقیت بیرونی و رشد درونی همزمان اتفاق بیفتند.
۵. دیگر نمیدانی برای چه چیزی داری تلاش میکنی
شاید مهمترین نشانه این باشد که دائماً در حال حرکت هستی، اما نمیدانی به کجا میروی.کار میکنی.
یاد میگیری.هدف تعیین میکنی.پیشرفت میکنی.اما وقتی لحظهای توقف میکنی و از خودت میپرسی:
«چرا؟»
جواب روشنی نداری.این همان نقطهای است که موضوع معنای زندگی وارد بحث رشد میشود.انسان فقط به هدف نیاز ندارد؛ به دلیل نیاز دارد.اگر ندانی چرا میخواهی موفق شوی، حتی موفقیت هم ممکن است برایت خالی و بیمعنا شود.ممکن است به درآمد بالا برسی، اما ندانی قرار است با آن چه زندگیای بسازی.ممکن است به جایگاه اجتماعی خوبی برسی، اما ندانی این جایگاه چه ارزشی برایت دارد.ممکن است همه چیزهایی را که زمانی آرزو میکردی به دست بیاوری، اما در نهایت با خودت بگویی:
«پس چرا هنوز احساس رضایت نمیکنم؟»
شناخت معنا، ارزشها و اولویتهای زندگی بخش مهمی از شخصیتسازی است. چون وقتی بدانی برای چه زندگی میکنی، انتخابهایت نیز هدفمندتر میشوند.
رشد واقعی چه شکلی است؟
رشد واقعی الزاماً به این معنا نیست که هر سال درآمد بیشتری داشته باشی، موفقتر دیده شوی یا مسئولیتهای بیشتری بگیری.
رشد واقعی یعنی:
- خودت را بهتر بشناسی.
- تصمیمهای آگاهانهتری بگیری.
- احساساتت را بهتر مدیریت کنی.
- روابط سالمتری بسازی.
- مسئولیت زندگی خودت را بپذیری.
- ارزشها و اصولت را بشناسی.
- معنای شخصی زندگیات را پیدا کنی.
- و در نهایت، به انسانی تبدیل شوی که از بودنش رضایت بیشتری دارد.
به همین دلیل شخصیتسازی یکی از پایههای اصلی رشد پایدار است.اگر فقط مهارتهایت را افزایش دهی اما شخصیتت متناسب با آن رشد نکند، ممکن است ابزارهای بیشتری برای رسیدن به اهداف داشته باشی، اما هنوز ندانی کدام هدف ارزش دنبال کردن دارد.
قبل از اینکه بیشتر جلو بروی، یک بار مسیرت را بررسی کن
شاید لازم نباشد همیشه سریعتر حرکت کنی.گاهی لازم است توقف کنی.به مسیرت نگاه کنی و از خودت بپرسی:
آیا این مسیری که در آن هستم، واقعاً مرا به انسانی که میخواهم باشم نزدیکتر میکند؟
اگر جواب مثبت است، ادامه بده.اگر جواب منفی است، شاید وقت آن رسیده باشد که به جای تلاش بیشتر، مسیر را اصلاح کنی.چون هر حرکتی رشد نیست.هر موفقیتی پیشرفت نیست.و هر هدفی ارزش رسیدن ندارد.
رشد واقعی زمانی اتفاق میافتد که هم زندگیات بهتر شود و هم خودت بهتر شوی.شخصیتسازی یعنی ساختن انسانی که نهتنها بتواند به موفقیت برسد، بلکه بداند چه موفقیتی ارزش رسیدن دارد، چرا باید به آن برسد و چگونه در مسیر رسیدن، خودش را گم نکند.
